เริงซเราะซเร็น

วันพฤหัสบดีที่ 11 ธันวาคม พ.ศ. 2557

ภาษาเขมรสุรินทร์








     จังหวัดสุรินทร์ มีกลุ่มชนอาศัยอยู่สามกลุ่มใหญ่คือ เขมร ลาว และกูย หรือกวย มีชนเชื้อสายจีนและ ไทย อาศัยอยู่ในตัวเมืองเป็นส่วนน้อย ภาษาที่ใช้สื่อสารในชีวิตประจำวันส่วนใหญ่ ใช้ภาษาของชนเผ่าตน ส่วนภาษาที่ใช้เป็นทางการ ใช้ภาษากลางคือภาษาไทย แต่ในปัจจุบันนี้เนื่องจาก สภาพแวดล้อมและสังคมที่แปรเปลี่ยน คำบางคำที่ไม่ได้ใช้ ไม่เกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวัน กำลังจะถูกลืมเลือนหายไป เยาวชนรุ่นใหม่ ละเลย ไม่สนใจสืบสานต่อ ไม่มีสำนึกภาคภูมิใจในเอกลักษณ์ ของท้องถิ่นตนเอง
    
 เพื่อสืบสานและอนุรักษ์ไว้ก่อนถูกลืมเลือน กลืนหายไปกับกาลเวลา  จึงนำมารวบรวมตามความสามารถที่พอทำได้ดังนี้

ภาษาเขมรสุรินทร์                               ความหมายในภาษาไทย

กันล็อจ                                                      ย่างจนเกรียมบดเป็นผง
กันแลง                                                       สถานที่ที่เคยอยู่อาศัยจนเป็นรอย
กันลัง                                                         แรง
กรุน                                                            เป็นไข้
กเดา                                                           ร้อน
กแด็ย                                                          คดี
กดูจ                                                             หัวกลอย
แกงได                                                         ข้อศอก
ก็วล                                                             โคน
ก็วน                                                              เล็ง (ดู)
กูก                                                                โคก
ก็อล                                                             รอง
เกือล  ( อังเกือล )                                          คันไถ
ก็อบ                                                             กลบ,ฝัง
เกรือน                                                         ค่อยยังชั่ว
กแรง                                                             เกรง
กรู                                                                 ครู   
กาบ                                                              ฟัน (ตี รัน ฟัน แทง )  
โกนชน็อล                                                   ลูกจ้าง
โกนงา                                                          เด็กทารก
กรอย                                                            หลัง  
กบาล                                                            หัว
กรอก                                                           ลุก
กังเหาะ                                                        โกหก
กังหอก                                                        ตะคอก
กันตรอม                                                      กระทืบ 
กะจิล                                                           ขี้เกียจ
กะปัวะ                                                        สูง  
กะแด็จ                                                         หยิก
กะดาม                                                         ปู
กะเดาะ                                                        สน(ใจ)
ก็วรฺ                                                              ควร
ก็อง                                                             ล้อ
กเร็ว                                                             ตอน
กเริบพเน็ก                                                    ลูกตา 
กะแจ็ย                                                        ยืม, ผลอ่อน
กะเดิบ                                                         ผลไม้ลูกอ่อนๆ 
กรัว                                                             กรวด
กรอม                                                          ล่าง 
กะซัจ                                                          ทราย 
โก                                                              วัว
กระแบ็ย                                                      ควาย 
กะบูน                                                          หยิ่ง 
กะมวย                                                        หลาน
โกน                                                           ลูก 
กำโปรง                                                   กระโปรง
กะเจาะ                                                     เล็บ
แกงได                                                     ข้อศอก 
กอ                                                            คอ  
กูด                                                            ก้น 
เกือด                                                       เธอ 
เก                                                            เขา                                        

โขจฺ                                                           เสีย
ขมอจ                                                       ผี
ขลาจฺ                                                         กลัว
ขลอจฺ                                                        เกรียม (ไหม้เกรียม)


เคิง                                                           โกรธ
ความ                                                         คุยฟุ้ง
เคาะ                                                           ผิด
คะ ( ริย ซรอ )                                              น้ำลด
คัม                                                             กัด
คอ                                                              กางเกง
คเลียน                                                        หิว
โคลน                                                           ตัว ร่างกาย
แค                                                              ดวงจันทร์
แค                                                               เดือน
คนอง                                                           หลัง
คยูง                                                              ถ่าน(ไม้)
คอ                                                              กางเกง
คลัญ                                                         มัน

งุยแดก                                                       ง่วงนอน
เงือบ                                                           ตาย
ไง                                                               วัน
งูด                                                              อาบ (อาบน้ำ)
แง็ย                                                           ง่าย
ง็อง                                                           โค้ง

จโรว                                                           ลึก
จรัง                                                             ฝั่ง
จรอม                                                         ทิ่ม
จรอม                                                          แดก
จราห์                                                          แดก
จเรือม                                                       นำ้ครำ
จลาง                                                        วัยรุ่น
จันล็วง                                                      ผักปลัง
จันเลาะ                                                     ไต้
จันเลาะ                                                     ระหว่าง
จูงกะ                                                         ไหว้
จันเรียบ                                                     สวัสดี
จันลิง                                                       วงเถาวัลย์หรือผ้าที่ม้วนเป็นวงใส่ข้อเท้าปีนต้นหมาก,มะพร้าว
จันเรียะ                                                    ดายหญ้า
เจ็ด                                                          หั่น
เจือม                                                        ช้ำ
เจือน                                                        เหยียบ
จิห์                                                           ขี่
จูน                                                            ส่ง
เจิง                                                           ขา
จะนีก                                                        เสียม
จังกวง                                                     หัวเข่า
จังกา                                                       คาง,ไร่
เจก                                                        กล้วย
จัมแป็ย                                                   กีต้าร์
โจล                                                        เข้า
แจ็ง                                                        ออก
จอรฺ                                                        โจร
จ็อง                                                         ยอด
จอง                                                         มัด
จ็อง                                                        อยาก
จม่อ                                                        จมูก
จะห์                                                          แก่
จโรด                                                       เกี่ยว (เก็บเกี่ยว)
จ็วร                                                         แถว
จแก                                                         หมา
จังเอรฺ                                                      กระด้ง
เจา                                                         หลาน
จังกวง                                                   หัวเข่า

ชอง                                                            เอื้อม
ชาปวง                                                         ทอดไข่   
แชบ ( กันแชบ )                                           แหว่ง
ชับ                                                               เร็ว
ช็วรฺ                                                             ยืน
ชนำ                                                             ปี
ชโนล                                                           จ้าง
ชนัง                                                             หม้อ
แชะห์                                                           ไหม้
เชียม                                                            เลือด

ซวด                                                            ปอด
ซวม                                                            ขอ
ซกวม                                                         ผอม
ซะอ็อบ                                                       เกลียด
ซงัด                                                           เงียบ
ซะอย                                                         เหม็น
ซรารฺ                                                          เบา
เซม                                                             คนไทย
ซเริว                                                         ข้าว
ซตูง                                                          ดำนา
เซิจ                                                          หัวเราะ
ซลัน                                                         รัก
                                                                                                                           
เฌอ                                                            ไม้
เญือม                                                           ยำ

เดิม                                                              ต้น
ดำ                                                                ปลูก
เดิด                                                               เผา
ดูว์                                                                 ตัก
ดอม                                                             ตอก
ได                                                                 แขน
เดิมตรูง                                                        ซี่โครง
แดกกะเมา                                                    ดินสอดำ
แดก                                                             เหล็ก
ดอล                                                             กระทุ้ง
แด็ย                                                              ดิน
ดำ                                                                 ปลูก
บาดได                                                         ฝ่ามือ
เดาะ                                                             นม

ตุก                                                               ไว้
ต็วล                                                              ค้ำ
ตเริว                                                              ถูก
ตร็อบ                                                            มะเขือ
ตแล็ย                                                            สุรุ่ยสุร่าย
ตม                                                                เกาะ
ตบัล                                                             ครก
ตโมก                                                            จอมปลวก
ตแบ็ย                                                            ต้นพลวง
ตโมล                                                           หลังคา
ตึห์                                                                ทิศ
ต็อบ                                                              ต่อย
ตูจ                                                                 เล็ก
เติด                                                               เตะ
ตูก                                                                 เรือ
ตูกตุมรุย                                                       เฮลิคอปเตอร์
ตูกเหาะ                                                        เครื่องบิน
ตันเร็ม                                                           เล็มปลาย
ตันเลาะ                                                        หุบ (ร่ม)
ตร็อง                                                            ตรง
ตรำ                                                              แช่
ตลัวห์                                                          ฟัน ถางป่า ต้นไม้
ตะเน็ง                                                          ถาม
ตน็วล                                                           ตุ่ม
ตนำบาย                                                       หุงข้าว
ตนำดำเดาะ                                                  พืชผล
ต็วลฺ                                                              ค้ำ
ตะงอม                                                          ช้ำใน
เตอะ                                                              ผิดสำแดง
โตง                                                             แปล
ตันแร็ย                                                         ช้าง
ตะตูล                                                           รับ
ตะตูรฺ ฉัตร                                                    กางร่ม 
เตียบ                                                           น้อยหน่า
แตียบ                                                          ต่ำ
ตระเจี๊ยะ                                                      เย็น  
ตะเปิด                                                         ไขว้
ตโบง                                                          ทิศใต้
ตแระ                                                            ที่นี่ 
ตเจ๊                                                             ดื้อ 
ตุม                                                               สุก
ตึก                                                               นำ้ 
เตีย                                                               เป็ด
ตังเกบ                                                         ตะเกียบ
เตอะ                                                           ยุ้ง 
ตะน็วลฺ                                                        ตุ่มน้ำ
ตะบัล                                                         ครก 
ตะเจียก                                                      หู  
ตะโปก                                                        สะโพก 
ตะเปิล                                                       แก้ม                                                

ถนอล                                                            ถนน

ทนวง                                                              ต้นประดู่
ทมึม                                                              ขื่อบ้าน
ทเม็ง                                                              ฟัน (ฟัน เหงือก)
ทม                                                                 ใหญ่
เทอ                                                                 ทำ
เทอ อย                                                            ทำอะไร
ทไง                                                                  กลางวัน
ทไง                                                                 ดวงอาทิตย์
ทเลิม                                                             ตับ
ทเลี๊ยะ                                                            ตก
เทิด                                                                อ้วน
เทิบ                                                                หอม
ทูม                                                                 เหม็น
ทง็วน                                                            หนัก
ทะเม็ง                                                           ฟัน
ทมอ                                                             หิน

โนม                                                              ฉี่
เนือม                                                             ชวน
นุ                                                                    นั่น
เนียะ                                                                นัก   ( เรียน )คำนำหน้าชื่อแบบสุภาพ 
เนียง                                                               คำเรียกผู้หญิงอายุอ่อนกว่า
แนด                                                                ลอย
เนิว                                                                  อยู่
นาด                                                                ลิ้น
นยึม                                                                ยิ้ม


บ็อน                                                             บุญ
บาน                                                              ได้
บ็อน                                                              บนบาน
แบก                                                              แตก
บะ                                                                 หัก
แบะห์                                                             เก็บ (เช่น ใบไม้ ผลไม้)
บัวะ                                                               บวช
บอะ                                                               ปอก
แบะโดง                                                         หัวใจ
บอง                                                               พี่

ปันแล                                                            ผัก
ปัน พแล็ย ปันเฮ็น                                          ทำให้ชิบหาย
ปเรอ                                                               ใช้
ปดำ                                                                 ฝากคำพูด
ปแดง                                                               ใช้เรียกผู้ชายที่ผ่านการบวชพระมาแล้ว
ปโอน                                                               น้อง
ปบาะ                                                               ยุ่ง งานหนัก
ปร็องปแรง                                                      หยัดยืนช่วยตัวเอง
ปัวะ                                                                 ท้อง, งู
ปัวะเวน                                                           ลำไส้
ปัวะมัด                                                            ดี
ปรึก                                                                เช้า
ปะปิล                                                             จ้า
ปะปัวะ                                                            เมฆ
ปังไก                                                              ปากกา
ปะโบรฺเมิด                                                      ริมฝีปาก
ปรัวะ                                                               เพาะ
ปะจ็วรฺ                                                             ไถ
ปะโอน                                                          น้อง
ปู                                                                   น้าชาย,อาผู้ชาย
ไป                                                                 น้าสาว,อาสาว
ป็วงกอ                                                          ลำคอ
ปะเจิด                                                          สะดือ

พเญอ                                                             ฝาก
พะเนก                                                            ตา
พแล                                                              ผล  
เพิง                                                              โอ่ง 
พเนกโก                                                        ตาตุ่ม 
โพง                                                             พวก              

มะลัวะ, มันลัวะ                                              ผัก
เมียน                                                             มี , รวย
เมิด                                                               ปาก
เม็ก                                                                กิ่ง
มะเรียมได                                                     นิ้วมือ
มุก                                                                หน้า


ยัว                                                                เอา
ยม                                                               ร้องไห้
ยูร                                                               ช้า
ยบ                                                               กลางคืน
ย็วล                                                            ดู
เยิง                                                             เรา

เร็ก                                                               หาบ
ระแอง                                                         ขยัน
ระเอียก                                                       รังเกียจ,ขยะแขยง
ระเนอะ                                                      คราด
ระเตะห์                                                      เกวียน

ล็วง                                                              คน สัตว์ จมน้ำ
ลิก                                                                 ท่วม
ลูก                                                                 พระ
ลูจ                                                                 ขโมย
ลีง                                                                  เคาะ
แล็ย                                                               ข้าวตอก
ลบ                                                                 กลบ
ลี                                                                    แบกบนบ่า
ล็อบ                                                               กลับ
เลือบ                                                              แสลง

เลิง                                                               ขึ้น
ละเงียก                                                         เวลาเย็น
ลือ                                                               ได้ยิน
เลอ                                                               บน
ละมั๊วะ                                                           ฝุ่น
ละเลีย                                                          กะโหลก

เวก                                                               ทัพพี
วังเวง                                                            หลง
วัวะ                                                               คลุ้มคลั่ง
วีล                                                                หมุน
เวิน                                                               พัน
เวีย                                                                มัน(พวกมัน)

ศก                                                               ผม

สะเล่อะ                                                        ใบ
สัด                                                               นก

ออรฺ                                                            ดีใจ
เอียลฺ                                                          อาย
เอเจิง                                                         ทิศเหนือ
เอเกิด                                                         ทิศตะวันออก
เอเลก                                                         ทิศตะวันตก
อังเกิล                                                        คันไถ
อันเร                                                          สาก
อม                                                             ลุง,ป้า
อาว                                                          เสื้อ
อา                                                           ไอ้
แอ็ง                                                         เอ็ง
อัญ                                                          กู

ฮอง                                                        มึง

วันจันทร์ที่ 3 มิถุนายน พ.ศ. 2556

โจลมะม็วด









       การเจ็บไข้ได้ป่วยเป็นสิ่งที่มนุษย์หลีกเลี่ยงไม่ได้ เมื่อเป็นแล้วก็เสาะแสวงหาหนทางรักษาด้วยวิธีต่างๆจนสุดความสามารถ เพื่อให้หายจากโรคภัยไข้เจ็บเหล่านั้น ในสมัยโบราณใช้รักษาด้วยยาสมุนไพรผีบอก เทพบอกผ่านร่างทรง หรือจากการฝัน และการทำพิธีโจลมะม็วดตามความเชื่อของชนเขมรสุรินทร์

โจลมะม็วด
   
     โจลคือเข้า มะม็วดคือ เมอม็อด (ดูทั้งหมดคำเขมรสุรินทร์ ) มีแม่หมอเป็นร่างทรงที่ถูกเลือกโดยเฉพาะจากเทพที่เรียกว่า บ็องบ็วด เพื่อเป็นสื่อกลางในการติดต่อกับเทพต่างๆตามความเชื่อ และวิญญาณทั้งหลายที่ทำให้เกิดการเจ็บป่วย ร่างทรงมะม็วดนี้ชาวเขมรสุรินทร์เรียกว่า กรูมะม็วด
     พิธีโจลมะม็วด กรูมะม็วดจะเป็นผู้บอกรายละเอียดเมื่อไปติดต่อให้มาเล่นเพื่อรักษา อาจมีรายละเอียดของสิ่งของประกอบพิธีแตกต่างกันไปตามลักษณะการเจ็บป่วยของคนไข้ แต่โดยทั่วไปแล้วมักมีการปฏิบัติดังนี้

     วันที่ใช้เล่น คือวันอังคารกับวันพฤหัสบดี ถือเป็นวันครู เว้นวันขึ้นและแรม 15 ค่ำ เนื่องจากอัคคนิโรธลงที่เทพารักษ์  เว้นงานบวงสรวง(ในกรณีเล่นเกี่ยวกับกรูกำเนิด) ส่วนการเจ็บป่วยอื่น กรูมะม็วดจะดูวันที่เหมาะสมเอง

     สิ่งของเครื่องบูชาในพิธี (ต้องจัดให้ถูกต้อง หากผิดครูจะเล่นไม่ได้) มีดังนี้
     จวม ถ้าเล่นเกี่ยวกับกรูกำเนิด จะต้องมีสิ่งนี้แต่ถ้าเจ็บป่วยอื่นๆในร่างกาย ไม่ต้องใช้จวมในพิธี
     กรวย๕  (ตรูย ปรัม) ทำด้วยใบตองกรวย มีดอกไม้หรือยอดไม้ใส่ในกรวย เรียกขันธ์ ๕
     หมากพลู ๑ คำ  เทียนบิดเป็นเกลียว ๑ คู่  เทียนขี้ผึ้งพันกันปล่อยยอดให้แยกจากกัน ๑ คู่
     เทียนกลม ๑ คู่ เทียนทำด้วยขี้ผึ้งแท้ ๑ คู่ เทียนไขธรรมดา ๑ คู่ กรวยเอก กรวยโท เงิน ๑ บาท
     ร่ม (เขมรสุรินทร์เรียก ฉัตร) เล็กๆสีแดง ๑ อัน ของประดับรอบจวมคือนกเล็กๆสานจากใบตาลปักไว้รอบจวม มีช้าง ม้า ซึ่งถือเป็นบริวารของเทพและ จวม ๔ จำนวน ๑ จาน นอกจากนี้อาจมีสิ่งอื่นเพิ่มเติมอีกิ

     โรงพิธีและอุปกรณ์ที่ใช้

       โรงปะรำมีเสา ๙ ต้น ใช้ต้นกลางผูก ปะต็วล การโจลมะม็วดจะไม่เล่นบนบ้านเรือน จะต้องทำปะรำพิธีเสมอ ใช้ใบมะพร้าวมุงเป็นหลังคาเพื่อกันแดดและจะมีผ้ากางทำเพดานข้างบน บริเวณที่เข้าทรงเสมอ
เสากลางที่มีปะต็วลผูกไว้ใส่ไก่ต้ม ๑ ตัว ขนม ข้าวต้ม(อันซอม) กรวย ๕ เทียน ๒ เล่ม ด้านล่างที่ติดกับพื้นดิน วางกะเฌอ ใส่ข้าวเปลือก ใบขวานโยน ใส่ข้าวสุกปั้นในรูใบขวาน และวางไข่ไก่ดิบบนข้าวสุกอีกที
โดยมีกรวย ๕ วางบนข้าวเปลือก
     ที่นั่งเข้าทรง ปูฟูกแบบพับครึ่ง มีผ้าขาวปูทับข้างบนอีกชั้นหนึ่ง มีบายศรีปากชามวางซ้ายขวา จวม ๔
ข้าวสาร ๑ จาน เทียนอย่างละ ๑ เล่ม เงิน ๑ บาท และจวมเปร็ยย ๑ คู่(ใช้ต้นกล้วยขนาดเท่าน่อง ยาวประมาณ ๒๕ เซนติเมตร เหลาปลายบนให้แหลม ปักด้วยดอกไม้สีแดง
      ตอก ใช้สำหรับถือเพื่อเข้าทรง ใช้ขันอลูมิเนียมใบใหญ่ ใส่ข้าวสารครึ่งขัน ใบพลู ๓ ใบ หมาก ๑ ลูก
กรวยใส่ข้าวต้ม ๑ คู่ เทียน ๑ คู่ เวลาเข้าทรง จุดเทียนให้สว่าง ปักไว้กลางขันที่ใส่ข้าวสาร แล้วนั่งเพ่งไปยังแสงเทียนนั้น โดยมีเพลงจากคณะดนตรีบรรเลง เพื่อให้เทพมาประทับทรง หรือวิญาณอื่น
      ของอื่นที่ใช้ประกอบมี ดาบ (เขมรสุรินทร์เรียก ดาว)หอก ปืน ผ้านุ่งไหมใส่ถาดวางไว้ข้างๆและบางรายอาจมีเครื่องรางของขลัง เช่น เขี้ยวหมูตัน คตเต่า งาช้าง และอย่างอื่นวางใส่พานไว้
      ภายนอกปะรำจะทำ เป ตั้งไว้ เปนี้ทำด้วยก้านกล้วย ๓ ก้าน เอาไม้เสียบตรงกลาง แยกเชิงข้างล่างเป็นขายัน ๓ มุมส่วนยอดมัดติดกันเสียบดอกไม้สีแดง หรือดอกมะละกอตัวผู้(ละฮ็อง ซัน แหรก)ไว้ตรงกลางที่เสียบไม้นั้น ทำเป็นชั้นสำหรับวางแป้งที่ปั้นเป็นรูปคนป่วย ข้าว แกง ลาบ ก้อย บางรายทำข้าวดำ
(ข้าวสุกคลุกผงถ่าน) ซึ่งเป็นอาหารของผีชั้นต่ำ ผีตายโหง ไข่ไก่สำหรับเสก คลึง (เลี๊ยะ) คนป่วย
      เปอาจทำเป็นคู่ ข้างพื้นดินที่วางเป ใช้กระด้งอีกชั้นหนึ่งรอง มีเป สี่เหลี่ยมเล็กๆ วางไว้ ๑ อัน เพื่อหลอกภูตผีที่ชั่วร้ายให้ออกจากร่างคนป่วยไปกินอาหาร แล้วกำจัดเสีย โดยการ ฟันเป (กาบเป)

     เครื่องดนตรีที่ใช้ในการเล่นโจลมะม็วด
   
      ประกอบด้วย กลองกันตรึม ปี่ไน (เขมรสุรินทร์เรียก ซลัย) ซออู้ (ตรัว) ฉิ่ง กรับ ฉาบ เป็นต้น



    
    
     

 

วันอาทิตย์ที่ 2 ธันวาคม พ.ศ. 2555

ยาเสน่ห์ ยาสั่ง และคุณไสย(ของ)










เห็ดร่างแหครับสดๆ มันขึ้นในสวนหน้าบ้านผม หลายดอก


   อดีตกาลเมื่อครั้งคนยังมีจำนวนไม่มาก อาศัยอยู่ตามป่าเขา รวมกลุ่มกันเฉพาะชนเผ่า เครือญาติ
การต่อสู้แย่งชิงอาหาร เขตพื้นที่อาศัยที่อุดมสมบูรณ์ กระทั่งเพศตรงข้าม หรือการแย่งชิงความเป็นผู้นำล้วนกระทำอย่างป่าเถื่อน เพื่อความอยู่รอดชนเผ่าน้อยใหญ่ทั้งหลายได้มีการคิดค้น เสาะแสวงสิ่งที่จะปกป้องเชื้อสาย สิ่งที่จะบันดาลให้บรรลุวัตถุประสงค์ เพื่อชนเผ่าตนให้ดำรงอยู่ ด้วยสิ่งที่สร้างความอัศจรรย์ กังขาในยุคนี้
        
ยาเสน่ห์

     ยาเสน่ห์นับเป็นสิ่งเลื่องชื่อของชาวเขมรถิ่นสุรินทร์ ใช้สำหรับทำให้เพศตรงข้ามลุ่มหลง ใช้ได้ทั้งหญิง ชาย ไม่จำกัดวัยและฐานะ เท่าที่สืบค้นมา ยาเสน่ห์อยู่ในรูปของขี้ผึ้งมีอาคมกำกับ ใส่ในตลับบรรจุไว้ อาจมีชิ้นส่วนของสายสิญจน์ ถ่านจากเชิงตะกอน น้ำมันอื่น ฯลฯ การใช้ อาจดีดใส่ ทาไว้กับภาชนะ สิ่งของ เครื่องใช้ แม้ทั่งของกิน เมื่อถูกแล้วทำให้ลุ่มหลงอย่างแรง แต่การทำเสน่ห์นั้น มีอายุขัยแค่สิบปี หลังจากนั้น จะตรงกันข้าม ที่เคยหลงจะชังอย่างรุนแรง แตกแยก
   วัตถุประสงค์ในการใช้เสน่ห์แตกต่างดังนี้
         เพื่อให้สมหวังในความรัก ที่ต่างวัย ต่างฐานะ หรือเพื่อเอาชนะ
         เพื่อต้องการทำให้เสียชื่อ สมใจแล้วทิ้ง ทำให้เป็นบ้าเสียผู้เสียคน
    ดังนั้นผู้ปกครองที่มีบุตรสาวหากมีกิจธุระต้องไปเยือนต่างหมู่บ้านมักเตือนให้ระวังทั้งเรื่องอาหารการกิน อากัปกิริยาคำพูดจาให้มาก บางสายสกุลอาจมีสิ่งของหรือเวทย์มนต์ป้องกันตัวตกทอด
       ยาเสน่ห์นี้ใช่ว่าจะใช้เฉพาะผู้ยังไม่มีคู่ หรือผู้ต้องการเพิ่มคู่ แต่ผู้ที่มีคู่อยู่แล้วก็ยังอยากให้สามีหลงไหลตัวเองมากขึ้นเพื่อชี้ไม้เป็นนก และอยู่ในโอวาท
      ว่าด้วยราคาค่าเสน่ห์ ในสมัยก่อน สืบทอดอาจารย์-ศิษย์ สายสกุล และซื้อขายแต่เป็นส่วนน้อย ปัจจุบันเป็นเรื่องของมีราคา ค่าตอบแทนสูง อาจถึงหมื่น แสน เรื่องของความขลังนั้นไม่มี อ.ย.รับประกัน บางรายเสาะแสวงเจอของแท้ แต่หลายรายเจอของเทียม ถูกหลอก
       นี่เป็นความเชื่อ ความศรัทธาหนึ่งของกลุ่มชนเขมรสุรินทร์และยังมีการใช้อยู่

ยาสั่ง

      ยาสั่งนับเป็นชื่อที่สร้างความหวาดหวั่นให้ชนในพื้นที่นี้ไม่น้อย ทั้งยาเสน่ห์ และยาสั่ง ข้ามีประสบการณ์ได้พบผู้ที่ถูกของเหล่านี้จนสร้างความฉงน เป็นคำถามข้อคาใจให้ต้องสืบเสาะค้นที่ไปที่มาบางอย่างได้รับรู้ข้อมูลแต่ไม่อาจละเมิดนำมาเผยแพร่ได้ มิอาจก้าวล่วงเมื่อเจ้าของไม่อนุญาตแต่ถือเป็นคุณสูงส่งที่ได้ศึกษานับเป็นความรู้ที่ไม่สามารถซื้อหาได้ ซึ่งทำให้เข้าใจว่าทำไมของบางอย่างจึงลับหายไร้ผู้สืบทอด เมื่อได้รู้ว่าบางอย่างแม้นเป็นผู้สืบสายสกุลแต่ถ้าขาดคุณสมบัติ ก็ยอมให้สูญไปแค่นั้นดีกว่าส่งต่อให้สร้างความเดือดร้อนแก่ผู้อื่น รู้สึกซาบซึ้งในข้อนี้จนเลื่อมใส ในฝ่ายธรรมมะ ส่วนฝ่ายอธรรมก็มีที่ทำให้คนอื่นเดือดร้อน
     ว่าด้วยส่วนประกอบของตัวยามีอยู่หลายอย่างจริงเท็จแล้วแต่เชื่อรู้ไว้ใช่ว่าใส่บ่าแบกหาม
     คางคกตากแห้ง  ตัวจงโคร่ง (หายากมีอยู่ในป่าแถวชายแดนไทย-กัมพูชา ตัวขรุขระคล้ายคางคกแต่เล็กกว่า) เห็ดร่างแห ดีงูเห่า ดีไก่ดำ (ดำทั้งตัวขน เล็บ) ถ่านขี้เถ้าเชิงตะกอน และส่วนประกอบอีก
สองอย่าง กับส่วนผสมสุดท้ายคือของที่จะสั่ง....ถ้าอยากให้เร็วทันใจอาจใช้ของที่บริโภคเป็นประจำเช่นเหล้า ปลา ไข่ อะไรอย่างใดอย่างหนึ่ง แต่ถ้าไม่อยากทันใจคืออยากให้ฟ้าดินลิขิตด้วย อาจใช้ของที่หายาก ไม่รู้เมื่อไหร่จะได้กิน อาทิ ด้วงในต้นนุ่น ด้วงที่เป็นไข่อยู่ในดิน (กันแจเบา) เป็นต้น
     การทำของแบบนี้ต้องมีมนต์อาคมเกี่ยวข้อง ส่วนผสมทุกอย่างตากแห้ง(ยกเว้นดี) ย่าง (กันล็อจ)ให้เป็นผง
     ผู้ที่ถูกยานี้มักนอนตาย เป็นที่สังเกตว่าศพผ่านไปหนึ่งคืน มีเลือดออกจากทวารทั้งเจ็ด เล็บเขียวคล้ำ
     โดยมากมักพบแต่เพศชาย ....อาจมีเรื่องขัดใจกัน เคยได้ยินคำพูดสำนวนหนึ่งว่า
   "ฆ่าได้แต่หยามไม่ได้ "เพศชายเขาถือยิ่งนัก ในละแวกที่อาศัยยังมีเหตุการณ์แบบนี้ นับว่ายาสั่งยังไม่ตายจากดินแดนแถบนี้
      เมื่อมีการก่อเกิดขึ้นก็ต้องมีการกันแก้ บางสายสกุลสืบทอดมีของกันไว้คือทำให้ของที่ใส่นั้นเสื่อมไร้ฤทธิ์เดช
.......ไม่สามารถรู้ได้เลยว่ากระทำสิ่งใดให้ไม่พอใจบ้างถ้าธรรมมะก็ดีไป...แต่ถ้าเป็นอธรรมก็น่าหวาดหวั่นมิใช่น้อยกับเรื่องที่ยังพิสูจน์ไม่ได้.....ในดินแดนเขมรสุรินทร์แห่งนี้.

 คุณไสย(ของ)

     คุณไสยหรือเล่นของเป็นที่เลื่องชื่อลำดับต้นๆของดินแดนแถบนี้ เมื่อความยุติธรรมไม่เร็วดังใจ ความเอารัดเอาเปรียบ ความเห็นแก่ตัว ความต้องการเอาชนะคู่แข่ง ความอาฆาต พยาบาทฯลฯ รุนแรง การใช้ของเหล่านี้เพื่อสนองความต้องการของตนเองจึงยังมีอยู่ และสามารถลอยนวลไร้ความผิด ด้วยหลักฐานเอื้อมไม่ถึง
    คุณไสยที่ใช้มีหลายประเภท ขนาดถึงตาย ป่วยไข้ให้รักษาจนเสียทรัพย์สิ้นเนื้อประดาตัวแล้วค่อยทำให้ตาย เสียผู้เสียคนวิกลจริต เป็นบ้าทำให้อับอายเสียชื่อ....
    ใช้กันทั้งหญิงชาย ราคาค่อนข้างแพงตามความขลัง
    การแก้ไขมีอยู่ ผู้รู้ที่เหนือกว่ามีวิธีแก้ได้...แต่ต้องเสียค่ารักษาตามสมควร
 ทั้งหมดนี้ขอกล่าวเพื่อเล่าสู่กันฟังเท่านั้น...

.....นี่คือวิถี...ที่ยังดำรงคงมีอยู่ในดินแดนอิสานใต้ถิ่นนี้..............
    
     แม้แต่พญาช้างสาร ก็ยังชีพได้ ด้วยพืชผัก ผลไม้ เท่านั้น.